Notitie #422

Interessant aan het lurianisme is dat het uitgaat van een onvolmaakte God. De mythe van 'het breken van de vaten' (shevirat ha-kelim) ligt eraan ten grondslag. Heel kort gezegd komt het erop neer dat God faalde in Zijn eerste poging om de schepping ('een systeem van geëmaneerde goddelijke krachten') te creëren. De eerste scheppingsdaad van God is een zich terugtrekken, een leegte dus, het En Sof, waarmee God ruimte voor de schepping maakt. In het En Sof wordt het goddelijk licht gegoten, maar de 'vaten' kunnen de hoeveelheid goddelijk licht niet aan, waardoor de onderste zeven vaten breken. De crisis die als gevolg hiervan ontstaat, moet door individuele mensen worden opgelost: hun daden produceren 'vonken', waarbij de 'goede' vonken de verlossing dichterbij brengen, de 'slechte' vonken, de zonden, vergroten daarentegen de afstand tot die verlossing.

In de christelijke beeldentaal staat het breken van een vat, of een kruik, symbool voor het breken van het maagdenvlies. Net als het scheppingsverhaal uit Genesis kun je volgens mij de luriaanse uitleg van de schepping uitleggen als het verhaal van een zondige coïtus. Het verschil is dat dit in Genesis gebeurt in Gods schepping. In het lurianisme vindt die plaats in de leegte die God heeft achtergelaten.

Notities #420-421

 420) Uit de weergave van de theologische discussie over engelen in Angels and Saints van Eliot Weinberger wordt vooral duidelijk dat de tussenpositie van engelen problematisch is. Als intermediair tussen God en de mensen zijn ze (een beetje) goddelijk én (een beetje) menselijk. Maar het goddelijke en het menselijke gaan niet samen.

421) Merkwaardig toch, hoe veel hedendaagse popmusici, zoals bijvoorbeeld Nick Waterhouse, met het vocabulaire van optimistische rock 'n roll-artiesten uit de jaren vijftig (zoals bijvoorbeeld Elvis Presley) iets tegengestelds, namelijk iets duisters maken. Of was de rock 'n roll, die toch uit de blues voortkomt, altijd al duister?

Notities #418-419

418) De begeleidende tekst in het Van Abbemuseum in Eindhoven stelt dat Laure Prouvost in Dit Learn (2017, hier een soort trailer) misverstanden in taal centraal stelt. Ze is Frans en heeft in Engeland gestudeerd, en ze merkte dat talige misverstanden nieuwe mogelijkheden opleverden. Preciezer zou het zijn om te stellen dat ze o.a. die misverstanden inzet om de connectie tussen taal en hetgeen die benoemt op te heffen. 

De titel is een combinatie van het Frans en het Engels en is te lezen als 'ont-leren'. De montage toont beelden, gecombineerd met niet-gerelateerde woorden en een voice over koppelt die twee, waarmee de taal en de objecten dus worden losgekoppeld. ('Remember: this means father', bijvoorbeeld, bij een beeld van een moersleutel).

Er worden ook beelden van een jong kind getoond, gecombineerd met geluiden die horen bij de taalverwerving. Zodra een kind de omgeving gaat benoemen, brengt het een distinctie aan tussen zichzelf en de rest van de wereld. In Dit Learn probeert Prouvost dat expliciet ongedaan te maken: 'Remember: this is you', bij bijvoorbeeld een uitzicht. De mens en de wereld worden weer één.

419) Deze samenvatting doet het werk niet helemaal recht, want de beeldentaal is veel rijker. Naast allerlei religieuze en vervreemdende beelden, bleef me het wellicht minst subtiele effect me het meest bij: het beeld van een gillend kind wordt gevolgd door het beeld van een vrucht die in stukken wordt gehakt. Ik vermoed dat het kind in de montage het kind van de kunstenaar zelf is, en dat het werk, op een nachtmerrie-achtige manier, ook een bezwering is van de eigen angsten.

Notitie #417

In de kabbala staat de Shechina voor het vrouwelijke aspect van God: een van God losstaande, bemiddelende entiteit (want de daden van de mens beïnvloeden de goddelijke wereld). Als de tiende (en laagste) sefirot ('koninkrijk', malchoet) is de Shechina bij uitstek toegerust om op te treden als bemiddelaar tussen de goddelijke stroom en de schepping. In kabbalistische rituelen wordt dan ook veelal gestreefd naar een spirituele ontmoeting met haar. Een ander doel van de rituelen kan zijn om haar te bevrijden van haar lijden, omdat ze vanwege haar vrouwelijke aard het meest bloot staat aan de praktijken van 'kwade machten' (en dus, denk ik, zelf ook een 'kwade macht' kan zijn). De Shechina (het woord is afgeleid van het mannelijke 'shechan') vindt haar oorsprong in de gedachte dat de androgyne, goddelijke wereld is doortrokken van het mannelijke en vrouwelijke dualisme. Het woord duidt ook de 'aanwezigheid' van God aan.

Notities #415-416

 415) Zoals CA Conrad rituelen inzet, zet ik ze niet in: ik ben iemand anders in een andere situatie en ik schrijf andere gedichten. Maar de kern van zijn rituelen is het schrijven van het gedicht. In mijn situatie begint het ritueel daarmee. 

416) Het zoeken naar de juiste formulering is onderdeel van het ritueel. Onderdeel ook van het gedicht.

Notities #412-414

 412) F. noemt Agamben een moralistisch filosoof. Mijn generatie, zegt hij, houdt zich veel bezig met moraal. Dat vindt hij niet per se iets positiefs: hij vindt dat ik Agamben zou moeten 'overwinnen'. Hij heeft natuurlijk gelijk dat poëzie, als alle kunst, geen moraal heeft. Tegelijk vind ik dat deze tijd vraagt om geëngageerde poëzie.

413) In het verlengde hiervan wijst F. erop dat Bataille het 'kwaad in het kind' beschrijft. Dat is een interessant onderwerp. Ik heb de bewuste passage nog niet gevonden, maar de notie op zichzelf lijkt me (op voorhand) wat eenzijdig. Mijn ervaring is dat een kind in alles onbegrensd is: tegelijk extreem empathisch als extreem egoïstisch - en ja, ook sadistisch. Wordt dus vervolgd.

414) Het komt allemaal neer, zegt F., op de betekenis van de mythes.

Notitie #411

 

De latere Elvis leek vaak niet te weten wat hij zong en daar ook niet echt in geïnteresseerd. En zijn band had evenmin contact met de liedjes. In deze opname uit 1970 lijkt hij zich wel degelijk te verdiepen in de tekst. Afgaande op zijn (grappende) opmerkingen tijdens en na het liedje, vat hij de tekst van 'Something' van The Beatles primair seksueel op, waar George Harrison het als iets 'hogers', of in ieder geval moeilijk grijpbaars voorstelde. Maar Elvis was tegen die tijd al vooral een act geworden, letterlijk een attractie. Het draaide bij hem, ook hier, vrijwel uitsluitend om zijn stem, die een soort auditieve voortzetting van zijn charisma was. En die was ook primair seksueel.