Notitie #490-492

490) Daniël van Egmond betoogt in De mens en zijn engel dat er vier 'bewustzijnsdimensies' zijn, het mentale en rationele enerzijds, het mythische en magische anderzijds. Voor een volledige ervaring van de werkelijkheid moet je al die dimensies benutten (de ellende is, aldus Van Egmond, dat we in onze huidige cultuur het mythisch/magische bewustzijnsniveau verwaarlozen). In het mythisch/magische bewustzijn is er geen tijd; alleen 'nu'.

491) Interessant is ook Van Egmonds notie dat al vanaf de Egyptenaren alle scheppingsverhalen uitgaan van een ordening in de (oer)chaos, die een scheuring betekent: een geboorte, die met strijd en pijn gepaard gaat. Deze schepping, letterlijk de manier waarop de wereld tevoorschijn komt, vindt in het mythisch/magische bewustzijn plaats: dagelijks.

492) De farao's werden via een pijnlijk proces (ritueel) vergoddelijkt en moesten jaarlijks 'sterven' en 'opnieuw worden geboren'; zoals dat ook o.a. bij de westerse mystici gebeurde: ik [ben] niet langer meer het middelpunt van mijn microkosmos. Want God wordt in mij geboren,en dus zal God dit middelpunt gaan bezetten. (p.49)

Notitie #488-489

 488) Het pamflet Verzet! Pleidooi voor het communisme van Gustaaf Peek is feitelijk opgebouwd uit open deuren. Precies daarom is het merkwaardig dat we niet allang in een communistische, of in ieder geval socialistische maatschappij leven. Iedereen weet dat het resultaat van arbeid niet primair bij de werkenden terechtkomt; dat het kapitalistische systeem appelleert aan het eigenbelang: we verkopen onze tijd van leven in ruil voor een bestaan (in het beste geval met enige luxe, maar in ieder geval genoeg om van te eten); dat het kapitalisme geen moraal heeft en de mens en haar omgeving uitput; dat het zich wil onttrekken aan begrenzing, etc.: Buiteneconomische factoren als overheidsregulering en liefdadigheid moeten de ergste effecten van het systeem ondervangen, en onderschrijven daarmee het daderschap van het kapitaal.

We weten het, toch dragen we er actief aan bij, a) omdat dit nu eenmaal het systeem is volgens welke de maatschappij is ingedeeld, b) omdat we bang zijn erbuiten te vallen, c) omdat we getraind zijn om in het systeem te geloven (bijvoorbeeld omdat het de beste kans zou bieden op persoonlijke ontwikkeling en luxe en welvaart) en d) omdat er geen alternatief lijkt te zijn: als we het systeem omverwerpen, volgens welk systeem gaan we de maatschappij dan indelen?

489) Johan Sonnenschein betoogde (afgelopen weekend tijdens het RSP Poëziefestival) dat de nederlaag van de (communistische) revolutie, die Herman Gorter meerdere malen ervoer en beschreef, noodzakelijk was. J. zei in gesprek hierover dat dit is omdat het eigenbelang van de mens steeds zal prevaleren. Hij gelooft eerder in een 'permanente revolutie', die dichterbij de rechtvaardigere verdeling van voedsel, grondstoffen en welvaart zal komen, maar die dat nooit zal bereiken. Daar heeft hij gelijk in, denk ik: die revolutie moet dan niet zozeer voor iets ingezet worden, maar tegen iets, namelijk het huidige, kapitalistische systeem. Een dergelijke ontwikkeling zal alleen tot stand komen nadat het huidige systeem is ingestort (een ineenstorting waar we nu het begin van zien). Dat zal te laat zijn om de ernstigste gevolgen te voorkomen; we kunnen alleen proberen nu al die ontwikkeling tot stand te brengen.

Notitie #487

De moord op Renée Nicole Good markeert een huiveringwekkend moment in de geschiedenis. Alles wijst erop dat (in de westerse wereld) het democratische tijdperk ten einde is. De leugenachtige (nee: schofterige) reactie van de Amerikaanse regering past duidelijk in een vooraf vastgestelde strategie; de moord zelf trouwens ook. In een van de vele rake analyses van de filmpjes van de schietpartij wijst iemand erop dat de schutter, de ICE-agent die Good vermoordde, de telefoon waarmee hij de situatie filmde (zichtbaar in zijn eigen filmpje) in zijn andere hand (namelijk: zijn linker) vast ging houden nadat Becca Good (Renée's vrouw) vrouw hem kleineerde ("Go get yourself some lunch, big boy'). Zo had hij zijn rechterhand vrij voor het pistool. Vanzelfsprekend hield Becca Good er geen rekening mee dat haar opmerking de gewelddadige dood van haar vrouw in zou leiden: ze dacht het volste recht te hebben te zeggen wat ze zei. En dat had ze ook horen te hebben, maar de Verenigde Staten is geen democratie meer.

Tot nu toe zijn de Instagram-commentatoren die ik volg, en de late night presentatoren, vooral goed in het onder woorden brengen hoe de democratie ten onder gaat. In praktische zin helpt het niet. Het verzet groeit wel, maar men wil de regering-Trump op een vreedzame en democratische manier bestrijden. Ik hoop dat dat kan, maar ik vraag het me af.

Notitie #486

Waarom de documentaireserie over Pim Fortuyn Fortuyn: On-Hollands heet, is bij aflevering zes, waar ik nu ben, nog niet duidelijk. Het zal met zijn flamboyante persoonlijkheid te maken hebben. 

De serie heeft prachtige beelden, uit een duidelijk verleden tijd, maar doet (tot nu) weinig méér dan het bekende beeld bevestigen: autochtone Nederlanders voelden zich vervreemd in hun eigen wijk, allochtone Nederlanders deden hun best te integreren maar werden niet getolereerd, de machthebbers waren van het volk vervreemd en Pim Fortuyn - ja, die sprong in dat gat. Met, juist over allochtonen en de islam, veel tegenstrijdige beweringen. 

On-Hollands, wellicht, in zijn stelligheid. On-Hollands in zijn tegenstrijdigheid. De ironie wil dat hij juist daarmee aan de wieg stond van het (inmiddels) heel Hollandse zeuren over 'de islam', het is soms moeilijk te geloven dat Fortuyn toen een (relatief, we hadden Janmaat al gehad) nieuw geluid liet horen, dat zijn opkomst een bepaalde frisheid vertegenwoordigde. Het verzet daartegen, dat hem uiteindelijk fataal is geworden, is dan wellicht weer 'Hollands'.

Notitie #484-485

484) De muzikaliteit van Couperus' taal in Psyche ondersteunt het in hoge mate abstracte verhaal: de Rijken van Verleden, Heden en Toekomst worden bevolkt door goden en mythische wezens. De zinnen zijn op klank geschreven en dat is wat het ijle verhaal vormgeeft.

485) Wat maakt dat die twee noten in het beroemde aanvalsmuziekje van Jaws zo eng zijn? Het geluid appelleert aan een primaire angst, dat is duidelijk, omdat bij iedereen de haren overeind gaan staan - maar welke?

Notitie #483

 ‘Dan hebben ze misschien iets meer honger in Afrika, maar wij hier niet!’ Een opmerking zo grotesk, grof en (bewust) dom, dat hij Wilders zou moeten diskwalificeren om welk publiek belang dan ook te dienen. Alsof het probleem van de landen waar ontwikkelingshulp naartoe gaat is dat men moeite heeft om elke maand rond te komen. Alsof hier hongersnood heerst omdat de BTW op boodschappen 9% is.

De opmerking ligt in het verlengde van de vraag waarom wij andermans problemen moeten oplossen (terwijl we zelf al moeite hebben om rond te komen). Nou, ten eerste omdat wij (het westen) de welvaart die we zo angstvallig beschermen hebben opgebouwd door de landen die nu ‘ontwikkelingslanden’ worden genoemd eeuwenlang systematisch leeg te roven. Eigenlijk zouden we die landen herstelbetalingen moeten betalen: met ‘ontwikkelingshulp’ komen we er héél gunstig van af.

Ten tweede is die ontwikkelingshulp met name bedoeld om ervoor te zorgen dat de bedoelde landen zich, het woord zegt het al, ontwikkelen. Ontwikkelingshulp gaat niet naar BTW-verlagingen voor Afrikaanse landen, maar naar zaken als onderwijs, schoon drinkwater, etc. Waarom zouden PVV-stemmers daar voorstander van moeten zijn? Omdat dat ervoor zorgt dat mensen kunnen bestaan op de plek waar ze wonen. Je kunt niet neerkijken op ‘gelukszoekers’, zeggen dat die ‘terug naar hun eigen land moeten’, en er tegelijk actief voor zorgen dat dat onmogelijk is.

Notitie #482

Voor wie de oorlog niet heeft meegemaakt, is het lastig er geloofwaardig over te schrijven. Ik vind althans het ik-perspectief in Het meisje met het rode haar van Theun de Vries problematisch. Maar de alwetende verteller in Roxane van Iperens 't Hooge Nest net zo goed. Het meest zuiver is een schrijver als Anne Frank, die haar oorlogservaringen direct opschreef. Voor auteurs die er niet bij waren rest een aanpak als die van Laurent Binet in HhhH: hij schrijft vanuit zichzelf in het heden over de gebeurtenissen tijdens de oorlog en laat zien hoe hij die gebeurtenissen reconstrueert. 

Ik snap dat Van Iperen die laatste keuze niet heeft gemaakt: ze zou dan zelf het verhaal in de weg zitten. Het probleem is denk ik vooral dat de geschreven oorlogservaringen eerder ervaringen moeten zijn dan verhalen. Het gaat als altijd om de vraag in hoeverre je de schrijver gelooft. Die vraag krijgt meer gewicht naarmate de beschreven ervaringen meer urgentie hebben.